Dr. Abdulgaffar Peang-Meth

April 1944 - December 2022

Kumnit Khmer

The Role of the Individual in Affecting Political Development in Cambodia

This website is about ideas, specifically about ideas related to political development, education, and the impact of societal culture.  The ideas expressed are my own, cultivated over many years as a political operative during Cambodia’s tumultuous recent history, and as an academician.

Young compatriots who are working to bring democracy to Cambodia have urged that a compilation of my writing be made available.  That has been my inspiration and the greatest compliment I could receive.  My head and my heart are with them.

តួនាទីរបស់បុគ្គល
ក្នុងការជំរុញការអភិវឌ្ឍន៍នយោបាយនៅប្រទេសខ្មែរ

គេហទំព័រនេះគឺនិយាយអំពីគំនិត ជាពិសេសអំពីគំនិតដែលទាក់ទងនឹងការអភិវឌ្ឍន៍នយោបាយ ការអប់រំ និងឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌សង្គម ។ គំនិតដែលបានបញ្ចេញក្នុងអត្ថបទនានាជាគំនិតរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់ដែលត្រូវបានដាំដុះក្នុងរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំក្នុងឋានៈខ្ញុំជាសកម្មជននយោបាយម្នាក់ក្នុងអំឡុងប្រវត្ដិសាស្ដ្រពោរពេញដោយភាពច្របូកច្របល់នៃប្រទេសខ្មែរ និងជាសមាជិកបណ្ឌិតសភាមួយរូប។

មានបងប្អូនរួមជាតិខ្មែរវ័យក្មេងដែលកំពុងធ្វើការដើម្បីនាំលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមកប្រទេសខ្មែរបានណែនាំខ្ញុំឱ្យចងក្រងទុកមួយដុំនូវអត្ថបទនានាដែលខ្ញុំបានសរសេរ ដើម្បីឱ្យគេអាចអានបានផង ។ នោះហើយគឺជាការបំផុសគំនិត និងជាការសរសើរដ៏ធំមួយដែលខ្ញុំអាចទទួលបាន ។ ខួរក្បាលខ្ញុំនិងដួងចិត្តខ្ញុំបានដោតភ្ជាប់នៅជាមួយអ្នកផងទាំងឡាយ ។

Gaffar Peang-Meth was born in 1944 at Phum Russey Keo, a suburb of Phnom Penh. He was schooled in Cambodia and received a Master’s Degree in government from Georgetown University in 1969.  Peang-Meth earned his Doctor of Philosophy degree in Comparative Government and Politics of Southeast Asia from the University of Michigan (1980).

Latest Articles

ថ្ងៃអង្សាមកជួបនរណាមុន?

អត្ថបទខ្ញុំចុះថ្ងៃទី ១៧ ខែមេសា អមដោយវីដេអូមួយមានរូបភាពដកស្រង់ចេញពីបណ្តាញអ៊ិនធឺណិតមកចងក្រងជារឿងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរចាប់ពីសម័យកម្ពុជានៅក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំងរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នកាលនេះ បានអំពាវនាវឲ្យខ្មែររៀនអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រដែលត្រូវតែចងចាំយល់ដឹង ជាពិសេសនៅពេលនេះដែលមេដឹកនាំកម្ពុជាបានបំប្លែងការពិតបង្ខូចទ្រង់ទ្រាយប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរនិងបន្ទាបបន្ថោកការប្រឹងប្រែងនិងការលះបង់របស់អ្នកតស៊ូខ្មែរដើម្បីអាយុជីវិតប្រទេសជាតិ ។ ការចងចាំយល់ដឹងនឹងជួយបញ្ចៀសបញ្ហាដែលបានប្រឈមមុខយើងរួចមកហើយកុំឲ្យវាអាចកើតមានឡើងទៀត ។

read more

រៀនអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រតាមរូបភាព

បានរៀបចំអត្ថបទនេះសម្រាប់ចេញផ្សាយអមជាមួយនឹងខ្សែវិដេអូនៅថ្ងៃពុធទី ១៧ ខែមេសា ។ ដោយមានបញ្ហាបច្ចេកទេសដែលឥតបានគ្រោងទុក អ្នកជំនួយផ្នែកគេហទំព័ររបស់ខ្ញុំបានត្រឹមតែតម្លើងខ្សែវិដេអូនៅក្រោមឈ្មោះ “កុំឲ្យប្រវត្តិសាស្ត្រផ្តន្ទាទោសយើងជាថ្មី! ” ទោះបីមានបញ្ហាផ្ទេរខ្សែវិដេអូចូលគេហទំព័រក្តី ។ នៅថ្ងៃនេះ ខ្ញុំសូមជូនអត្ថបទ “រៀនអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រតាមរូបភាព” ដោយសង្ឈឹមថាទាំងអត្ថបទទាំងខ្សែវិដេអូអាចបំផុសសតិស្មារតីមិត្តអ្នកអានឲ្យចេះចាប់អារម្មណ៍ចៀសវាងបញ្ហាដែលបានរុញច្រានខ្មែរយើងឲ្យដើរថយក្រោយដូចកាលពីអតីតកាល ។

read more

ឥដ្ឋលោហិត

“ឥដ្ឋលោហិត” បង្កើតជាសំនួរថា “តើគេសាងសង់ទីក្រុងសម្រាប់អ្នកណា ហើយតើ នរណាដែលត្រូវបានគេបូជានៅក្រោមស្រមោលអគារធំខ្ពស់ស្កឹមស្កៃលូតចេញពីដីទៅកាន់ផ្ទៃមេឃនោះ?”

read more

សិល្បៈនៃសង្គ្រាម» ដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍ ស៊ុន ត៍ស៊ូ

ខ្ញុំបានសរសេររួចមកហើយថាគ្មានបញ្ហាណាមួយដែលមិនអាចដោះស្រាយបាននោះទេ ។ យុទ្ធសាស្ត្រដែលនឹងផ្តល់ជោគជ័យនៅក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជនផ្តាច់ការដើម្បីសិទ្ធិ សេរីភាព សមភាព និងនីតិរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគឺស្ថិតនៅលើការប្រើគំនិតស្រមើស្រមៃច្នៃប្រឌិតនិងស៊ីជម្រៅ ។ លោកឧត្តមសេនីយ៍ ស៊ុន ត៍ស៊ឺ Sun Tzu កើតនៅឆ្នាំ ៥៤៤ មគស និង ស្លាប់នៅឆ្នាំ ៤៩៦ មគស ជាអ្នកយុទ្ធសាស្ត្រនិងជាមេទ័ពដ៏ចំណាននៃប្រទេសចិនបុរាណ ។ លោកជាអ្នកប្រើគំនិតស្រមើស្រមៃច្នៃប្រឌិតនិងស៊ីជម្រៅ ។

read more

យុទ្ធសាស្ត្រ សាមសិប-ប្រាំមួយ» ចិនបុរាណ

“យុទ្ធសាស្ត្រ សាមសិបប្រាំមួយ” មានប្រភពចេញពីប្រវត្តិសាស្ត្រសរសេរនិងប្រវត្តិសាស្ត្រនិទានរឿងតំណាលរបស់ចិនបុរាណនៅក្នុងអំឡុង “និទាឃរដូវនិងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ” (Spring and Autumn period) ពីឆ្នាំ ៧៧១ មគស ដល់ឆ្នាំ ៤៧៦ មគស និងនៅកម្លុងចម្បាំងរវាង “នគរបី” (the Three Kingdoms) ឬ សាមកុក  មាន នគរ “វៃ” នគរ “ហ្សូ” Shu និង នគរ “វូ” Wu ពីគស ២២០ ដល់ គស ២៨០ ។

read more

ឆក់យកឱកាសល្អនិងផ្តើមវិធីប្រយុទ្ធជនផ្តាច់ការ

នយោបាយខ្មែរសព្វថ្ងៃបានវិវត្តមកដល់ដំណាក់កាលមួយដែលជម្រុញឲ្យខ្ញុំសរសេរវិចារណកថាញឹកញាប់បន្តិច ។ វាជាធម្មជាតិរបស់មនុស្សដែលចូលចិត្តផាត់ចោលគំនិតយោបល់ដែលមិនស្របនឹងខ្លួន ។ ហើយវាក៏ជាទិន្នន័យនៃរបកគំហើញដែរថា មនុស្សភាគច្រើនប្រឹងស្វែងរកព័ត៌មាននិងស្ថិតិមកគាំទ្រនិងពង្រឹងជំហររបស់ខ្លួនជាជាងស្វែងរកចំណេះនិងការយល់ដឹងដែលជាកត្តាដឹកនាំទៅរកវឌ្ឍនភាព ។ ពាក្យសំដីរបស់មេដឹកនាំចលនាសិទ្ធិមនុស្សម្នាក់ឈ្មោះ លោក ម៉ារ៍ទិន លូធឺរ៍ ឃីង Martin Luther King, Jr. ដែលខ្ញុំឧស្សាហ៍ដកស្រង់យកមកសរសេរជារឿយៗ ថ្លែងថា៖ “ជាការកម្រណាស់នឹងរកឃើញមានមនុស្សដែលមានឆន្ទៈធ្វើការគិតជ្រៅជ្រះនិងរឹងមាំ ហាក់ដូចជាមនុស្សស្វែងរកតែចម្លើយដែលងាយៗនិងដំណោះស្រាយដែលឆ្អឹនពាក់កណ្តាល ។ គ្មានអ្វីដែលធ្វើឲ្យមនុស្សខ្លះឈឺចាប់ច្រើនជាងការគិតទេ ។”

read more

ពេលណាដែលត្រូវឬមិនត្រូវប្រយុទ្ធ

ឧត្តមសេនីយ៍ ស៊ុន ត៍ស៊ឺ (Sun Tzu)
(កើតឆ្នាំ៥៤៤មគស-ស្លាប់ឆ្នាំ៤៩៦មគស មេទ័ពប្រទេសចិនបុរាណ)
«អ្នកនឹងទទួលជោគជ័យ
បើអ្នកដឹងថាពេលណាត្រូវប្រយុទ្ធនិងពេលណាមិនត្រូវប្រយុទ្ធ»

លោកឧត្តមសេនីយ៍ ស៊ុន ត៍ស៊ឺ អ្នកយុទ្ធសាស្ត្រយោធាចិន ជាមេទ័ពដ៏ចំណានម្នាក់ដែលបានបម្រើព្រះមហាក្សត្រចិន ព្រះបាទ ហេលូ នៅឆ្នាំ ៥១២ មគស នៅពេលលោកមានអាយុ៣២ឆ្នាំ ។ ជោគជ័យលោកនៅលើសមរភូមិបញ្ជាក់ថាទ្រឹស្ដីយោធារបស់លោកមានប្រសិទ្ធភាពជាក់ស្តែង ។ បទពិសោធន៍និងជំនាញរបស់លោកបានលើកទឹកចិត្តលោកឲ្យនិពន្ធសៀវភៅ “សិល្បៈនៃសង្គ្រាម” The Art of War ដែលមានគេកោតសរសើរនិងយកទៅអនុវត្តនៅក្នុងសង្គ្រាមនៅអាស៊ីបូព៌ា ។

read more

ទឹករលកតូចមួយ . . . ពីរ . . . បី . . . ហូរចូលគ្នា

ចំណេះដឹងនិងគំនិតស៊ីជម្រៅជួយតម្រង់ផ្លូវយើងឆ្ពោះទៅកាន់គោលដៅដែលយើងចង់បាននិងឆ្ពោះទៅរកវឌ្ឍនភាព ។ មនុស្សយើងម្នាក់ៗមានខួរក្បាល ១ គីឡូក្រាមដូចគ្នាទាំងអស់ ។ អ្វីដែលអ្នកដទៃធ្វើបានយើងក៏អាចធ្វើបានដូចគ្នាដែរ ។ របៀបយើងគិតនិងអនុវត្តគោលគំនិតជាការកំណត់គុណភាពនៃអនាគតរបស់យើង ។ គំនិតវិជ្ជមានស្រមើស្រមៃច្នៃប្រឌិតជួយយើងឲ្យឆ្លងកាត់ឧបទ្រពដែលរារាំងដំណើររបស់យើង ។ ព្រះពុទ្ធបានប្រៀនប្រដៅជាង២៥០០ឆ្នាំមកហើយថា យើងជាលទ្ធផលនៃការគិតនិងកម្មរបស់យើងម្នាក់ៗ ។ អ្វីដែលយើងបានគិតនៅក្នុងខួរក្បាលរបស់យើង យើងយកទៅប្រើដើម្បីបង្កើតពិភពលោកមួយសម្រាប់យើងរស់នៅ ។ ដូច្នេះយើងជាអ្នកទទួលខុសត្រូវចំពោះជោគវាសនារបស់យើង ។ គ្មាននរណាអាចជួយយើងក្រៅពីខ្លួនយើងទេ ។

read more

កុំឲ្យប្រវត្តិសាស្ត្រផ្តន្ទាទោសយើងជាថ្មី

ខ្ញុំបានសរសេរនៅក្នុងអត្ថបទខ្ញុំចុះថ្ងៃទី៤ខែមករាថា “គេថាគ្មានប្រវត្តិសាស្ត្រទេ មានតែមនុស្សធ្វើសកម្មភាពបង្កើតព្រឹត្តិការណ៍ និងមានតែមនុស្សកត់ត្រានិងបកស្រាយស្នាដៃរបស់សកម្មជនទាំងនោះ ” ។

ខ្ញុំជាសិស្សប្រចាំជីវិត ។ ខ្ញុំមិនអាចឈប់ក្រេបជញ្ជក់មេរៀនចាស់និងថ្មីបានទេដរាបណាសុខភាពខ្ញុំនៅបរិបូរណ៍ហើយវិញ្ញាណទាំងប្រាំរបស់ខ្ញុំនៅប្រើការបាន ។ នៅក្នុងសំណេរខ្ញុំ ខ្ញុំតែងរំលឹកថាមនុស្សយើងមិនអាចកែប្រែអតីតកាលដែលកន្លងផុតទៅឲ្យបានជាថ្មីម្តងទៀតទេ ។ ក៏ប៉ុន្តែការយល់ច្បាស់អំពីអតីតកាលជាចំណេះដឹងសំខាន់ណាស់សម្រាប់យើងនៅថ្ងៃនេះដើម្បីជួយបញ្ចៀសផ្លូវខុសដែលបុព្វបុរសយើងបានឆ្លងកាត់រួចមកហើយ ។ អតីតកាលវាបំភ្លឺផ្លូវឲ្យយើងដើរត្រូវនៅថ្ងៃនេះ ។ បច្ចុប្បន្នកាលវាជាមាគ៌ាចង្អុលទិសដៅឲ្យយើងដើរទៅរកភាពចម្រើននិងប្រសើរនៅថ្ងៃអនាគត ។ បើថ្ងៃនេះជាអនាគតនៃថ្ងៃម្សិលមិញ ហើយថ្ងៃស្អែកជាអនាគតនៃថ្ងៃនេះ ចំណេះដឹងនិងគំនិតស៊ីជម្រៅជួយយើងឲ្យសម្រេចបាននូវការរីកចម្រើននិងប្រសើរនៅថ្ងៃនេះជាងថ្ងៃម្សិល និងតម្រង់ផ្លូវឲ្យយើងរឹតតែបានរីកចម្រើននិងប្រសើរឡើងថែមទៀតនៅថ្ងៃស្អែក ។

read more

ទណ្ឌកម្មដល់អ្នកដែលមិនព្រមរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រ

សួស្តីឆ្នាំថ្មី ២០១៩! គេថាគ្មានប្រវត្តិសាស្ត្រទេ មានតែមនុស្សធ្វើសកម្មភាពបង្កើតព្រឹត្តិការណ៍ និងមានតែមនុស្សកត់ត្រានិងបកស្រាយស្នាដៃរបស់សកម្មជនទាំងនោះ ។

ចិតសិបឆ្នាំមុន លោក វិនស្តុន ឆឺរ៍ជឆៀល Winston Churchill អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីចក្រភពអង់គ្លេស (កើតនៅឆ្នាំ១៨៧៤-ស្លាប់នៅឆ្នាំ១៩៦៥) បានថ្លែងប្រាប់សភាប្រជាជននៃចក្រភពអង់គ្លេសថា “អ្នកដែលមិនរៀនពីប្រវត្តិសាស្ត្រនឹងត្រូវប្រវត្តិសាស្ត្រដាក់ទណ្ឌកម្មដូចកាលមុនអញ្ចឹង” — Those who fail to learn from history are condemned to repeat it ។

read more