គំនិតមួយចំនួនសម្រាប់ឆ្នាំ២០១៥
ដោយ៖ បណ្ឌិត ហ្គាហ្វារ ពាងម៉េត | ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី19 កុម្ភៈ 2015, 02:30 PM, (1)
ខ្ញុំសូមចាប់ផ្តើមឆ្នាំថ្មី២០១៥នេះដោយរំលឹកជាថ្មីថា៖ គឺរបៀបដែលយើងគិតជាជាងអ្វីដែលយើងដឹង ដែលសម្រេចកំណត់គុណភាពនៃជីវិត និងអនាគតរបស់យើងបាន។ យើងត្រូវតែស្រមៃគិត ស្វែងរក និងប្រឈមមុខទល់នឹងអ្វីៗដែលយើងជឿថាយើងបានដឹង។ នោះហើយជារបៀបដែលយើងកែលម្អខ្លួនយើង និង កាលៈទេសៈរបស់យើង។
• ការពិតនិងពុទ្ធសាសនិក-ពុទ្ធសាសនិកា
ជាអ្នកកាសែត និងជាអ្នកនិពន្ធ លោកស្រី Elizabeth Becker បានឆ្លុះបញ្ចាំងជំនឿខ្មែរទូទៅមួយ នៅពេលនាងសរសេរថា៖“ដើម្បីជាបុគ្គលខ្មែរ គេត្រូវតែជាពុទ្ធសាសនិក-ពុទ្ធសាសនិកា“។ ខ្មែរយើងច្រើនយល់ស្របថាអីចឹងមែន។ ព្រះគោតមពុទ្ធ(៥៦៣មុនគស–៤៨៣មុនគស) បានប្រៀនប្រដៅឲ្យធ្វើតែអំពើល្អទាំងអស់ ហើយឲ្យជៀសវាងអំពើអាក្រក់គ្រប់យ៉ាង និងឲ្យជម្រះចិត្តឲ្យស្អាត(តាមរយៈធ្វើសមាធិ)។ ព្រះពុទ្ធ បានទុក សេចក្ដីពិត ដ៏ថ្លៃថ្នូទាំងបួន និងផ្លូវ៨ឲ្យមនុស្សលោកអនុវត្តតាម។
ក៏ប៉ុន្តែសូមមើលនៅជុំវិញខ្លួនយើង។ មើលចុះក្នុងចំណោមមិត្តភក្តិបងប្អូនបង្កើត និងរួមញាតិ ដែលមានប្រាជ្ញាឆ្លាតវៃ, មើលនៅក្នុងការិយាល័យ, រវាងអ្នករស់នៅជិតខាង, រវាងមនុស្សក្នុងសហគមន៍ និងប្រជាជាតិនានា, យើងមើលឃើញមានពិភពរង្គៀសប៉ះទង្គិច មានភាពមិនចុះសម្រុងគ្នា ភាពច្របូកច្របល់ និងការអាក់អន់ចិត្តរវាងគ្នា។ មនុស្សយើងច្រើនចូលចិត្ត និយាយពាក្យពិសុទ្ធិ — គេទៅវត្តអារ៉ាម គេទន្ទេញចាំស្ទាត់នូវធម៌អាថ៌ — តែអ្វីៗដែលគេនិយាយ មិនសូវចុះសម្រុងនឹងអ្វីដែលគេធ្វើឡើយ។
ព្រះពុទ្ធបានឲ្យឱវាទថា“បើទោះបីជាអ្នកបានសូត្រ និងបានអានពាក្យពេចន៍ដ៏ពិសុទ្ធិច្រើនយ៉ាងណាក្តី តើវាអាចបានផលប្រយោជន៍អ្វីទេ បើអ្នកមិនអនុវត្តពាក្យពិសុទ្ធិទាំងអស់នោះ?”។
ក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់ការយល់ដឹងមួយ អ្នកប្រាជផ្នែកវិញ្ញាណឥណ្ឌា ឈ្មោះ Jiddu Krishnamuri មើលឃើញជីវិតមនុស្សថាជា“ការតស៊ូឥតចេះចប់ — ជាសមរភូមិច្បាំងនៅខាងក្នុងខ្លួនផង និងនៅខាងក្រៅខ្លួនផង“។ ដោយក្តីលម្អៀង មនុស្សតែងមើលឃើញខ្លួនឯងសំខាន់ជាងអ្វីៗទៀតទាំងអស់។ ការមើលឃើញតែខ្លួនឯងរះចិញ្ចែងម្នាក់ឯង កណ្តាលពិភពលោក ជាកត្តារារាំងមិនឲ្យខ្លួនឯងកសាងបាននូវជីវិតប្រកបដោយសុវត្តិភាព សុខសប្បាយនិងមានប្រាជ្ញាឆ្លាតវៃ។
សូមនឹកចាំដល់សៀវភៅ“ចារិកខ្មែរ” ដែលបានសរសេរដោយលោក ប៊ុន ចាន់ម៉ុល អ្នកទោសនយោបាយខ្មែរជាប់គុកនៅកោះត្រឡាចជំនាន់បារាំងត្រួតត្រាប្រទេសខ្មែរ។ លោក ចាន់ម៉ុល បានសូមឲ្យខ្មែរបោះបង់ចោលពាក្យថា“អាត្មាអញ្ញ” ដែលដាក់នៅលើកំពូលបុគ្គលិកលក្ខណៈខ្មែរដែលជាអត្តចរិកមួយដក់ជាប់ក្នុងខ្លួនមកជាយូរហើយ។
លោកសាស្រាចារ្យ Jonathan Haidt ផ្នែកចិត្តវិទ្យាសង្គម នៅសាកលវិទ្យាល័យញូយ៉ក បាននិយាយថា នៅគ្រប់វប្បធម៌ជាតិសាសន៍ទាំងឡាយក្នុងលោកទាំងមូលមានសមាជិកដែលបានធ្វើឲ្យមនុស្សដែលរស់នៅក្នុងសង្គមនោះ“មាននិន្នាការមើលឃើញខ្លួនឯងថា សុចរិតល្អហួសហេតុ បណ្តាលឲ្យខ្លួនឯងមើលឃើញពិភពនៅជុំវិញខ្លួន បែងចែកជាល្អមួយចំហៀង និងអាក្រក់មួយចំហៀងទៀត” –នេះគេហៅថា “ពួកយើងល្អ ពួកគេម្ខាងទៀតអាក្រក់“។ អ្នកទាំងនេះរស់នៅក្នុងពិភពមួយដែលគេបង្កើតដោយគំនិតខ្លួនគេ — “គឺពិភពប្រមាថ ពិភពឱកាស ពិភពនិមិត្តសញ្ញាសក្តិយសសន៍ និងពិភពផិតក្បត់“។
ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ និងលោកគ្រូចិន ខុងជី (Confucius ៥៥១ មុនគស–៤៧៩មុនគស) បានប្រៀនប្រដៅថា: “ភាពរាបសារ គឺជាគ្រឹះយ៉ាងមាំនៃគុណធម៌ទាំងអស់“។ ភាពរាបសារ គឺការចាត់ទុកដាក់ខ្លួនឯងមិនអោយខ្ពស់, គឺការចេះបន្ទាបខ្លួន, ការបំបាត់អំនួត និងបំបាត់ភាពក្រអឺតក្រទម។ ភាពរាបសារឈរបញ្ច្រាស់នឹងពាក្យ ខ្ញុំ(ប្រធាន),ខ្ញុំ(កម្មបទ), របស់ខ្ញុំ, និងអាត្មាអញ្ញ។
- បង្កើតមន្ទិលសង្ស័យ
ជំនឿ និងការទុកចិត្តជាគ្រឹះនៃទំនាក់ទំនងរបស់មនុស្សលោក ។ នៅពេលណាភាពការសង្ស័យចូលដល់ការទុកចិត្តរវាងគ្នា និងគ្នាចាប់ផ្តើមធ្លាក់ទាប។ នៅពេលការទុកចិត្តធ្លាក់ទាប ការគោរពនឹងចុះអន់ថយ។ លោកគ្រូចិន ខុងជី បានសួរថា: “បើគ្មានអារម្មណ៍គោរពគ្នាទៅវិញទៅមកទេ តើមានអ្វីនឹងធ្វើឲ្យមនុស្សលោកខុសពីសត្វសាហាវទៅ? ” ។ព្រះពុទ្ធក៏បានព្រមានរួចហើយថា: “ការសង្ស័យបំបែកមនុស្សលោក . . .
បំបែកមិត្តភាព បំបែកទំនាក់ទំនងរីករាយ . . . ការសង្ស័យជាបន្លាមួយចាក់អោយក្តៅក្រហាយ និងឈឺ ជាដាវដែលសម្លាប់មនុស្ស។ គ្មានអ្វីដែលគួរឲ្យស្ញែងខ្លាចជាងទម្លាប់នៃការសង្ស័យនោះឡើយ។ “មានបុគ្គលខ្លះ ខំបង្កើតទំលាប់ធ្វើបទបរិហាកេរ្តិ៍ និង បង្កើតព័ត៌មានមិនពិត។ ពួកគេខំជីកកកាយស្វែងរកអំពើកខ្វក់ ហើយវាយប្រហារធ្វើឃាតតួអង្គនិមួយៗ ក្នុងបំណងបន្សាបជំនឿទុកចិត្តក្នុងសង្គម។ នេះជាប្រធានបទមួយដែលលោក ប៊ុន ចាន់ម៉ុល បានកត់សម្គាល់រៀបរាប់ក្នុង“គំនិតសងសឹកស៊ូពូជ” “គំនិតផ្ចាញ់ផ្ចាល់” ។ ក្នុងចំណោមបុគ្គលដែលប្រព្រឹត្តសិល្ប:ងងឹតយ៉ាងនោះមានខ្លះ គិតថាប្រហែលនឹងបានទទួលកម្រៃអ្វីមួយពីរបបសង្គមដែលពួកគេគ្រប់គ្រង។
លោកសាស្ត្រាចារ្យHaidtបានសរសេរថា:”នៅពេលបក្សប្រឆាំងចោទប្រកាន់គ្នាអាក្រក់ដូចបិសាចជាជាងពិភាក្សាដេញដោលគ្នានោះ សីលធម៌ និងសុជីវធម៌ក្នុងការសម្របសម្រួល និងការសហការនឹងក្លាយជាកង្វះ ហើយក៏ធ្វើឲ្យមនុស្សផ្តើមជឿថាគោលដៅរបស់គេដែលគេយល់ថាមានគុណធម៌ត្រូវ នឹងអនុញ្ញាតឲ្យគេប្រើមធ្យោបាយគ្រប់យ៉ាង ដើម្បីឈោងចាប់គោលដៅទាំងនោះដោយគ្មានសីលធម៌ ឬសុជីវធម៌“។
- វប្បធម៌នៃការសន្ទនាគ្នា
អ្នកនយោបាយខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនិយាយច្រើនអំពី“វប្បធម៌នៃការសន្ទនាគ្នា“។ វិទ្យាស្ថានមិនរកកម្រៃ Co-Intelligence បានថ្លែងថា:”ទំនាក់ទំនងទាំងអស់មិនមែនសុទ្ធជាការសន្ទនាទេ “។ ការសន្ទនាគឺ“ការស្វែងរួមគ្នារកការយល់ដឹង រកតំណភ្ជាប់ ឬ រកលទ្ធភាពណាមួយដែលអាចឲ្យគេធ្វើអ្វីមួយបាន“។ នៅក្នុងការសន្ទនា ភាគីទាំងអស់ធ្វើការឆ្ពោះទៅរកចំណុចរួម និងការយល់ដឹង ដោយភាគីនិមួយៗមិនភ្លេចកង្វល់ភាគីផ្សេងទៀត — គេស្ដាប់គេគិត គេសហការ ដើម្បីឈោងចាប់ផលទាំងមូល — ផលដែលជំពាក់ជំពិនទាំងអស់គ្នា — និងរកដំណោះស្រាយមួយដែលអាចអនុវត្តបាន។
ការសន្ទនាមិនមែនជាការប្រឈមមុខតតាំងគា្នទេ។ ភាគីមួយៗមិនស្វែងរកសិទ្ធិសម្រាប់តែខ្លួនឯងហើយធ្វើឲ្យសិទ្ធិភាគីដទៃបាត់បង់នោះឡើយ។ សន្ទនាការជាការពិភាក្សាបើកចំហរ។
- នយោបាយខ្មែរបច្ចុប្បន្ន
អ្នកអានមួយចំនួន — រួមនឹងមិត្តភក្តិនិងអ្នកស្គាល់ខ្លះ — មិនសប្បាយចិត្តដោយខ្ញុំគាំទ្រ គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ឲ្យចូលរួមអង្គុយក្នុងរដ្នសភាជាតិ ទោះបីមានការបរាជ័យក្នុងការទទូចទាមទារឲ្យស៊ើបអង្កេតពីភាពមិនប្រក្រតី និងការចោទលួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោតដែលបានផ្តល់កៅអីចំនួន៦៨កន្លែងដល់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន សែន និង គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ហើយផ្ដល់កៅអីតែ៥៥កន្លែងដល់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិក្តី។
ខ្ញុំបានសរសេរថាតំណាងរាស្ត្រសង្គ្រោះជាតិត្រូវតែធ្វើការឲ្យខ្លាំងក្លាបំរើប្រជាពលរដ្នដែលបានបោះឆ្នោតឲ្យពួកគេចូលធ្វើការ បម្រើប្រជាពលរដ្ននៅក្នុងរដ្នសភាជាតិ ហើយពួកគេត្រូវតែរាយការណ៍ប្រាប់ប្រជាពលរដ្ន និងសហគមន៍អន្តរជាតិឲ្យដឹងជាបន្តបន្ទាប់ ឲ្យបានច្បាស់អំពីកិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់ពួកគេ។ ពលរដ្ឋខ្មែរអ្នកបោះឆ្នោត និងពិភពលោកនឹងដឹងថានរណាជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើព្យាបាទ។
ខ្ញុំបានបញ្ចេញការខកចិត្តដល់វោហាសាសន៍ និងការញុះញាំងសតិអារម្មណ៍ខ្មែរឲ្យប្រឆាំងនឹងយួនដោយមេដឹកនាំសង្គ្រោះជាតិ។ ខ្ញុំបានដាស់ះតឿន សូមឲ្យចេះប្រកាន់នូវឥរិយាបថជារដ្ឋបុរស បង្ហាញអោយប្រជាពលរដ្ឋ និងសហគមន៍អន្តរជាតិទុកចិត្តជឿបានថាមេដឹកនាំសង្គ្រោះជាតិអាចជាជម្រើសផ្លាស់មេដឹកនាំគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបាន។
នៅក្នុងការបោះឆ្នោតខែកក្កដាឆ្នាំ២០១៣ ប្រជាពលរដ្ឋចំនួន៩.៦៧លាននាក់ មានសិទ្ធិបោះឆ្នោត; មានសន្លឹកឆ្នោតបោះចំនួន៦.៦២លានសន្លឹក; អ្នកទៅបោះឆ្នោតមានចំនួន៦៨ភាគរយនាក់។ តាមរបាយការណ៍មានសន្លឹកឆ្នោត៣.២លានសន្លឹក(៤៨.៨ភាគរយ) បោះឲ្យលោក ហ៊ុន សែន និងគណបក្សប្រជាជន ទោះបីមាន (ការចោទពី) ការលួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោតក៏ដោយ; រីឯគណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានទទួល ២.៩លានសន្លឹកឆ្នោត(៤៤.៤ភាគរយ)។ លទ្ធផលនោះគឺគ្មានបានផ្ដល់ជ័យជម្នះច្រើនលើសលប់ឯណាមួយជូនលោក ហ៊ុន សែន–CPPទេ។ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងCPP មានតែស្ថានសួគ៌ទេដែលគួរត្រូវអរគុណចំពោះគណបក្សតូចៗកន្លះឡូទៀតដែល ប្រកួតប្រជែងដកហូតសន្លឹកឆ្នោតកន្លះលានសន្លឹកដែលអាចឲ្យណបក្សសង្គ្រោះជាតិឈ្នះឆ្នោតបាន។ គេអាចមើលឃើញអនាគតចារជាលេខអក្សរលើជញ្ជាំងរួចជាស្រេចទៅហើយ។
អីចឹង លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីមិនមែនជាបុគ្គលខ្វាក់មើលមិនឃើញនោះទេ។៣០ឆ្នាំក្រោយពីកាន់អំណាចមក លោកហ៊ុន សែនមិនល្ងង់ប្រថុយការបង្ហូរឈាមឡើយ។ ពលរដ្ឋខ្មែរទូទៅចង់ឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរអ្នកដឹកនាំកម្ពុជា។ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធមនុស្សHRWបានចោទប្រកាន់ថា“លោកហ៊ុនសែនត្រូវបានជុំពាក់ជំពិនក្នុងរង្វង់ធំទូលំទូលាយក្នុងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សដ៏ធ្ងន់ធ្ងរផ្សេងៗ ការសម្លាប់ក្រៅប្រព័ន្ធច្បាប់; ទារុណកម្ម; ការចាប់ខ្លួនតាមអំពើចិត្ត; ការកាត់ទោសរហ័សបន្ទាន់; ការត្រួតពិនិត្យសង្កត់សង្កិន; ការហាមឃាត់ជួបប្រជុំគ្នា និងចូលរួមជាសមាគម; ការបង្កើតបណ្តាញចារកម្ម និងបណ្តាញស៊ើបការណ៍ថ្នាក់ជាតិក្នុងគោលបំណងបំភ័យ និងកំហែងសំឡុតឲ្យសាធារជនអោយបាក់ស្បាត“។
គ្មានរដ្ឋាភិបាលឯណាអាចនៅកាន់អំណាចបានទេ បើគ្មានការគាំទ្រពីប្រជាពលរដ្ឋ។ លោកEric Blair (១៩០៣–១៩៥០) អ្នកនិពន្ធ និងជាអ្នករិះគន់ជាតិអង់គ្លេសដែលប្រើឈ្មោះក្លែងក្លាយជាGeorge Orwell បានសរសេរថា“ប្រសិនបើមានមនុស្សចំនួនច្រើនចង់ឲ្យមានសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញយោបល់ សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញយោបល់នឹងកើតឡើងបាន ទោះបីជាមានច្បាប់ហាមឃាត់ក៏ដោយ។ ផ្ទុយទៅវិញ បើយោបល់សាធារណជនមានភាពខ្សោយស្តូកស្តឹង ជនភាគតិចដែលមានមតិជំទាស់ទោះជាមានច្បាប់ការពារពួកគេក៏ដោយពួកគេប្រាកដជារងការធ្វើបាបដែរ“។
លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ដែលជាវីរជនកម្ពុជាឆ្លាតវៃមានកល្បិច កំពុងតែត្រូវឈមមុខនឹងការចោទប្រកាន់ពីបទឧក្រិដ្ឋប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ដែលត្រូវបានប្តឹងដល់តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិនៅទីក្រុងThe Hague ចោទប្រកាន់“វីរជនដឹកនាំ“កម្ពុជា។ នៅពេលការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៨ ចេះតែរំកិលចូលជិតហើយ, បុរសខ្លាំងហ៊ុនសែន ដែលច្រើនជឿខ្លួនឯងជាខ្មែរMachiavelli ពូកែយុទ្ធសាស្ត្រសាមកុកត្រូវនៅឈមមុខទល់នឹងការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូថា“គ្មានអ្វីនឹងនរនៅក្នុងជីវិតនោះទេ“។ ទោះជាទាំងមុខក្រញ៉ូវ ក៏លោកហ៊ុនសែនធ្វើជាខំធ្វើការកែទម្រង់ខ្លះៗដែរ ព្រោះមិនមែនមិនចង់ទុកកេរ្តិ៍តំណែលឲ្យបានគួរសមបន្តិចឯណា។
ប៉ុនែ្តមានអ្នកគាំទ្រដាច់ណាត់របស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានចាត់ទុករាល់ទំនាក់ទំនងណាមួយជាមួយបក្សប្រជាជនថាប្រាកដជាទទួលបាននូវការបោកប្រាស់។ ខ្លះចោទប្រកាន់មេដឹកនាំសង្គ្រោះជាតិថាបានក្បត់នឹងគោលការណ៍ទៀតផង។
នៅពេលដែលប្រឈមមុខជាមួយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុនសែនដែលពូកែខាង បំបែកបំបាក់ដើម្បីត្រួតត្រា ទិញ គំរាមកំហែង ចាប់ដាក់គុក បង្កើនការសង្ស័យ មានសមាជិកនៅក្នុងជួរសង្គ្រោះជាតិ បែរជាធ្វើឲ្យខ្លួនឯងខូចខាត ដោយបង្កើតរបួសដល់បក្សខ្លួនឯងទៅវិញ ។ ការខ្វែងគំនិតក្នុងជួរដឹកនាំកាន់តែរីកឡើង។
- គិតដល់ឆ្នាំ២០១៨
មានខ្លះបាននិយាយថា លោក ហ៊ុន សែន ចង់ឲ្យមានការប្រកួតប្រជែងត្រីកោណបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ២០១៨ ដើម្បីឲ្យខ្លួនលោកបាននៅកាន់អំណាចតទៅទៀត។ ខ្ញុំមើលឃើញថា លោកស្វាគមន៍ កំណើតគណបក្សនយោបាយថ្មីៗឲ្យបានច្រើន ព្រោះចង់បង្ហាញពីការរីកព្រោងព្រាតនៃការប្រណាំងប្រជែងនៅក្រោមរបបគ្រប់គ្រងរបស់លោក។ តែវាក៏នឹងទាញសន្លឹកឆ្នោតពីគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដូចបានកើតមានក្នុងអតីតកាលដែរ។ យ៉ាងដូច្នេះហើយទើបព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម រណឫទ្ធិ ត្រូវបានគេស្វាគមន៍ដំឡើងទឹកចិត្តឲ្យដឹកនាំគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច; ចលនាខ្មែរសម្រាប់ខ្មែររបស់លោក កែម ឡី; ចលនាសំបុកឃ្មុំរបស់លោក ម៉ម សូណង់ដូ; ចលនាអំណាចពលរដ្ឋខ្មែររបស់លោកសួន សេរីរដ្ឋា; បន្ថែមទៅលើគណបក្សតូចៗដែលមានរួចមកហើយអាច នឹងបំបែកសន្លឹកឆ្នោតរាប់សែនសន្លឹកពីគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ។
លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន កំពុងរវីរវល់អនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រសាមកុក។ ចុះខ្មែរប្រជាធិបតេយ្យនិយមកំពុងធ្វើអី្វដែរ?
អត្ថបទដើម “CAMBODIA Some Thoughts for2015″ ចុះផ្សាយថ្ងៃទី ១៥ មករា ២០១៥ នៅគេហទំព័រAsian Human Right Commission
អំពីអ្នកនិពន្ធ:- បណ្ឌិត ហ្គាហ្វារ ពាងម៉េត បានចូលនិវត្តន៍ ពីសាកលវិទ្យាល័យកោះGuam។ លោកបានបង្រៀនវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយចំនួន១៣ឆ្នាំ។ ទាក់ទងលោកតាមរយៈpeangmeth@gmail.