សុភាវធម៌ក្លាហាន

និពន្ធដោយលោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វារ ពាងម៉េត
ថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២០

សម័យឌីហ្ជីថល់ digital era និងស្វ័យប្រវត្តិកម្មចុចប៊ូតុងដែលផ្តល់ព័ត៌មាននិងទទួលបាន សេវាកម្មភ្លាមៗបានជះឥទ្ធិពលនិងជម្រុញមនុស្សទូទៅនៅក្នុងពិភពលោកឲ្យចេញពីគន្លង អត់ធ្មត់នៃពិភពចាស់ទៅចូលក្នុងគន្លងរំពឹងយកទាន់ចិត្តនៃពិភពថ្មីដែលសន្យាផ្តល់លទ្ធផលដោយមិនតម្រូវឲ្យប្រឹងប្រែងច្រើន ។ បើវាយលើក្តារចុចកុំព្យូទ័រផ្តល់ព័ត៌មានរាប់មិនអស់តើចាំបាច់អ្វីនឹងទៅបណ្ណាល័យនាំឲ្យខាតពេល ? បើចុចប៊ូតុងតូចមួយទឹកកាហ្វេវាហូរធ្លាក់ចូលពែងដោយស្វ័យប្រវត្តិ តើចាំបាច់លំបាកបង្កាត់ភ្លើងដាំទឹកធ្វើអ្វី ? ធម្មជាតិមនុស្សគឺចង់រស់នៅដោយស្រណុកសុខស្រួលទំាងផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត និងចៀសវាងការលំបាកដែលមិនចំាបាច់ ។

ជាទូទៅ ពលរដ្ឋសាមញ្ញនៅគ្រប់ប្រទេសក្នុងលោកមានចិត្តប្រាថ្នាប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ពោលគឺពលរដ្ឋនៅក្រោមមេឃលើដីប្រាថ្នាចង់បាន ១. សុខភាពផុតពីការឈឺថ្កាត់ ២. សុភមង្គលផុតពីការភ័យព្រួយ ៣. សេរីភាពសេដ្ឋកិច្ចផុតពីការអត់ឃ្លាន ។ រដ្ឋាភិបាលបែបប្រជាធិបតេយ្យមានមុខងារបំពេញសេចក្តីប្រាថ្នានិងសេចក្តីត្រូវការរបស់ពលរដ្ឋទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ។

រដ្ឋាភិបាលបែបប្រជាធិបតេយ្យគឺជាកម្លាំងដែលត្រូវបានរៀបចំឡើង an organizing force ដើម្បីផ្តល់នូវសុខុមាលភាពសង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ចដល់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងនគរ និងលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់បុគ្គលនិងរបស់ពលរដ្ឋទូទៅ ។

រដ្ឋាភិបាលបែបប្រជាធិបតេយ្យលើកប្រជាពលរដ្ឋជាធំនិងបង្កើតឡើងដើម្បីបម្រើប្រជាពលរដ្ឋ ។

ធម្មជាតិមនុស្ស ទោះបីបើបានរស់ស្រណុកសុខស្រួលហើយក៏នៅតែមានចិត្តលោភលន់ចង់បានមិនចេះស្កប់ ។ ព្រះពុទ្ធបានប្រដៅជាង ២៥០០ ឆ្នាំមកហើយអំពីចិត្តប្រាថ្នាលោភលន់មិនស្កប់ស្កល់របស់មនុស្សថាជាប្រភពនៃក្តីទុក្ខសោក ។

កត្តាពាក់ព័ន្ធ correlation មួយបង្ហាញឲ្យឃើញថាសន្ទុះល្បឿននៃការចម្រុងចម្រើនរូបវន្តវាទាក់ទងភ្ជាប់នឹងការដាំក្បាលចុះនៃសតិសម្បជញ្ញៈរបស់មនុស្សខាងផ្នែកគុណតម្លៃ values ជំនឿ beliefs និងពិសោធន៍ក្នុងជីវិត life experiences ។ កត្តាសំខាន់នេះវេញត្បាញបណ្តុះបង្កើតវិញ្ញាណយល់ដឹង perception និងបង្កើតឥរិយាបថនយោបាយរបស់មនុស្ស ។ គឺវិញ្ញាណយល់ដឹងនិងឥរិយាបថនយោបាយនេះហើយដែលជម្រុញមនុស្សឆ្ពោះទៅកាន់ការធ្វើឬមិនធ្វើសកម្មភាព ពោលគឺភាពសកម្ម ឬ អកម្ម ។ យ៉ាងដូច្នេះនៅពេលវឌ្ឍនភាពរូបវន្តក្នុងសង្គមបង្ហាញភាពត្រចះត្រចង់ គុណតម្លៃជំនឿនិងពិសោធន៍ក្នុងជីវិតរបស់មនុស្សក៏ចុះអាប់ពន្លឺដែរ ។ តែតុល្យភាពរវាងផ្នែកទាំងពីរនេះសំខាន់ណាស់ ។ តុល្យការជាថាមពលដើម្បីរក្សាទុកស្ថិរភាពនិងវឌ្ឍនភាពដោយស្ងប់ស្ងៀមនៅក្នុងលោក ។

កត្តាពាក់ព័ន្ធខ្លះបង្ហាញថាមនុស្សដែលងប់ងល់នឹងការលូតលាស់រូបវន្តច្រើនតែខ្សត់ខ្សោយផ្នែកគុណតម្លៃនិងជំនឿ និងមិនយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការពង្រឹងឥទ្ធិពលនៃវិចារណញ្ញាណ។

ខ្ញុំបានសរសេរនៅក្នុងអត្ថបទខ្ញុំលើកមុនថាបើខ្មែរដែលប្រឆំាងនឹងរបបផ្តាច់ការចង់រំលាយរបបផ្តាច់ការ ពួកគេត្រូវតែរួបរួមគ្នាហើយលុបបំបាត់កត្តានានាដែលជនផ្តាច់ការត្រូវការដើម្បីរក្សាអំណាច ។ ខ្ញុំបានអះអាងថា Yes, we can! យើងអាចធ្វើកើត ! ។ ខ្ញុំបានសរសេរជារឿយៗនូវទស្សនៈថា ដរាបណានៅតែមានមនុស្សគ្មានអ្វីដែលមនុស្សមិនអាចយកឈ្នះបាននោះទេ ។ នៅក្នុងសតវត្សទី១៩ ស្ថាបនិកម្នាក់នៃសហភាពអឺរ៉ុប គឺជនជាតិបារំាងឈ្មោះលោក ហ្សង់ ម៉ុណ្ណេ Jean Monnet បានអះអាងថា “គ្មានអ្វីអាចកើតឡើងទេប្រសិនបើគ្មានមនុស្ស ហើយក៏គ្មានអ្វីនៅគង់វង្សបានដែរបើគ្មានស្ថាប័ន” ។ ពាក្យថាស្ថាប័នគឺសំដៅទៅមនុស្សដែលធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីសម្រេចគោលបំណងនៅក្រោមច្បាប់និងគោលការណ៍ដែលគេបានបង្កើតឡើង ។

នៅក្នុងសតវត្សទី ២០ លោក ធីអូដ័រ រ៉ូហ្សើវែល Theodore Roosevelt ប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំងទី ២៦ នាឆ្នាំ ១៩០១ ដល់ ឆ្នាំ ១៩០៩ បាននិយាយថា “បើអ្នកជឿថាអ្នកអាចធ្វើកើត គឺអ្នកបានឈានទៅដល់ពាក់កណ្តាលផ្លូវហើយ” ។ លោកបានថ្លែងទៀតថា “ធនធានដែលយើងត្រូវការគឺមាននៅក្នុងចិត្តគំនិតយើងទាំងអស់ទៅហើយ” ។

ពាក្យពេចន៍របស់លោក រ៉ូហ្សើវែល មិនខុសពីការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទេថាមនុស្សជាផលិតនៃគំនិត នៅពេលដែលមនុស្សគិតនិងជឿថាខ្លួនមានសមត្ថភាពគឺមនុស្សនេះប្រាកដជាមានសមត្ថភាពហើយ ។ នៅក្នុងសតវត្សទី១៩ ទស្សនវិទូអាមេរិកាំងលោក រ៉ាល់ហ្វ វ៉ល់ដូ អេម៉ឺរ៍សុន Ralph Waldo Emerson (១៨០៣ – ១៨៨២ ) បានថ្លែងថា “គំនិតជាបុព្វបុរសរបស់រាល់សកម្មភាព” ។ ទស្សនៈនេះមិនខុសពីរូបមន្ត “គិត + កម្ម = លទ្ធផល” របស់ព្រះពុទ្ធទេ ។ ព្រះអង្គបានទូន្មានមនុស្យថាកុំខ្វល់ខ្វាយនឹងអ្នកដទៃបានឬមិនបានប្រព្រឹត្តអ្វីមួយ គិតតែអំពីអ្វីដែលខ្លួនយើងបានឬមិនបានប្រព្រឹត្ត ពីព្រោះគឺខ្លួនយើងនេះហើយដែលជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើអ្វីដែលបានកើតមានឡើង ។

នៅក្នុងវិចារណកថាខ្ញុំនៅថ្ងៃនេះ ខ្ញុំសូមជូនដល់លោកអ្នកនូវទស្សនៈដ៏មានខ្លឹមសារមួយរបស់លោក អេម៉ឺរ៍សុន ។ ខ្ញុំសូមអញ្ជើញខ្មែរដែលប្រឆាំងនឹងអំណាចផ្តាច់ការយកទស្សនៈនេះទៅពិចារណាដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយណាមួយផ្សេងទៀតដែលអាចប្រសើរជាងមធ្យោបាយដែលអ្នកកំពុងតែអនុវត្តនៅក្នុងដំណើរតស៊ូ ។

ការរួបរួមគ្នាតម្រូវឲ្យយើងម្នាក់ៗមានឯកភាពជាមួយខ្លួនយើងសិន ទាំងចិត្តគំនិតនិងកាយ ។ លុះឯកភាពបានជាមួយខ្លួនយើងហើយទើបយើងអាចរួបរួមជាមួយអ្នកដទៃដើម្បីការពារ “នីតិរដ្ឋ” និងបង្ក្រាប “នីតិមាត់” របស់លោក ហ៊ុន សែន ។ យើងអាចធ្វើកើត ! Yes, we can!

របងឬជញ្ជាំងដុំឥដ្ឋដែលលោក អេម៉ឺរ៍សុន ថាបែកបាក់ធ្លាក់ជាគំនររាយលើដីមកពីផ្ទាំងដុំឥដ្ឋគ្មានធាតុចាំបាច់ដែលមានខ្សាច់ ស៊ីម៉ង់ ទឹក ដែលជាងត្រូវបូកលាយបញ្ជូលគ្នាទៅតាមរបៀបតាមក្បួនខ្នាតដើម្បីភ្ជាប់ដុំឥដ្ឋឲ្យក្លាយជាទម្រង់អ្វីមួយ ។ គ្រាន់តែយកប៉ែលយកចបកាប់មកកូរខ្សាច់លាយបញ្ចូលស៊ីម៉ង់ហើយបាញ់ទឹកពីលើឲ្យរួចពីដៃមិនអាចធានាបន្តភ្ជាប់ដុំឥដ្ឋធ្វើរបងឬជញ្ជាំងបានទេ ។ វានឹងប្រេះបាក់ឬរលំចៀសមិនរួចឡើយ ។

យ៉ាងណាមិញ ពិភពលោកដែលមានមនុស្សជិតប្រាំបីពាន់លាននាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសនិងដែនដីចំនួន ២៥០ ក៏ត្រូវការធាតុចាំបាច់ដើម្បីបង្រួបបង្រួមមនុស្សឲ្យរស់នៅជាមួយគ្នាដែរ ។ ធាតុចាំបាច់មានសហគមន៍អន្តរជាតិ មានស្ថាប័នអន្តរជាតិ មានគោលការណ៍និងច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីឲ្យមនុស្សអាចធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីវឌ្ឍនភាពក្នុងលោក ។

លោក អេមឺរ៍សុន បានសរសេរថាមនុស្សនៅក្នុងលោកបែកបាក់គ្នាមកពីមនុស្សម្នាក់ៗរកឯកភាពជាមួយខ្លួនឯងមិនបាន ។ ខ្ញុំសូមបើកវង់ក្រចករំលឹកពាក្យសម្តីរបស់អ្នកនិពន្ធរុស្សី លោក ឡេវ តូលស្តយ Leo Tolstoy (១៨២៨-១៩១០) ដែលបានសរសេរថា “មនុស្សគ្រប់រូបរវល់គិតតែអំពីការកែប្រែផ្លាស់ប្តូរពិភពលោក គ្មាននរណាគិតអំពីការកែប្រែផ្លាស់ប្តូរខ្លួនឯងសោះ” – បិទវង់ក្រចក ។

មនុស្សដែលគ្មាន “ឯកភាព” ជាមួយខ្លួនឯងគឺជាមនុស្សដែលមានការប្រេះស្រាំជាមួយខ្លួនឯង ។ មនុស្សដែលប្រេះស្រំាជាមួយខ្លួនឯងមិនអាចរកឯកភាពជាមួយអ្នកដទៃបានទេ ។

មនុស្សដែលប្រេះស្រាំជាមួយខ្លួនឯង ជាមនុស្សដែលខ្វះគុណតម្លៃ ជំនឿ និងគោលការណ៍ដែលជាសុភាវធម៌ឧត្តមក្នុងការបំភ្លឺនិងតម្រង់ផ្លូវឲ្យមនុស្សដើរឆ្ពោះទៅកាន់ត្រើយភ្លឺស្វាង ។ ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានប្រជាពលរដ្ឋជាពុទ្ធបរិស័ទ សុភាវធម៌ឧត្តមគឺការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលទូន្មានមនុស្សឲ្យ ១. ធ្វើល្អគ្រប់ជំពូក ២. ចៀសវាងផ្លូវអាក្រក់គ្រប់ប្រការ ៣. បន្សុទ្ធគំនិត ។

សាសនាធំៗទាំងអស់នៅក្នុងលោក មានគ្រិស្តសាសនាដែលមានអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់ជាង ២ ពាន់លាននាក់ សាសនាឥស្លាម ជិត ២ ពាន់លាននាក់ ព្រហ្មញ្ញសាសនា ជាង ១ ពាន់លាននាក់ ពុទ្ធសាសនា ជិត ៥០០ លាននាក់ សាសនាស៊ីគ ជិត ៣០ លាននាក់ សាសនាសាសន៍យូដាប្រមាណជា ១៤ លាននាក់ សុទ្ធតែបង្រៀនមនុស្សឲ្យធ្វើល្អនិងហាមធ្វើអាក្រក់ ។

នៅក្នុងពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបានបង្រៀនអដ្ឋង្កិគម ឬមាគ៌ាប្រាំបីប្រការ (១. ការយល់ឃើញត្រូវ ២. សេចក្តីត្រិះរះត្រូវ ៣. ការពោលស្តីត្រូវ ៤. ប្រកបកិច្ចការងារត្រូវ ៥. ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ ៦. សេចក្តីព្យាយាមត្រូវ ៧. ស្មារតីនិងការភ្ញាក់រលឹកត្រូវ ៨. សមាធិត្រូវ ) ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃភាពជាអ្នកដឹកនាំល្អ ។ មាគ៌ាប្រាំបីប្រការនេះក៏មាននៅក្នុងគម្ពីរនិងសៀវភៅពិសិដ្ឋរបស់សាសនាផ្សេងៗដែរ ។

ការប្រៀនប្រដៅនៅក្នុងគុម្ពីរនិងសៀវភៅពិសិដ្ឋបានត្រូវដកស្រង់មកធ្វើជាសេចក្តីទូន្មានដែលសង្គមនានាក្នុងលោកយកមកអនុវត្ត ។ ជាឧទាហរណ៍ បរមគ្រូ ខុង ជឺ (៥៥១មគស-៤៧៩មគស ) បានប្រដៅថា “Humility is the foundation of all virtues” ឬ “សុភាពរាបសាជាគ្រឹះនៃគុណធម៌ទាំងអស់” ។ យើងអាចអានពាក្យពេចន៍លោក ខុង ជឺ នៅក្នុងគម្ពីរគ្រិស្តសាសនា Bible គម្ពីរសាសនាឥស្លាម Qur’an ឬ Koran (អានថា “កូរអាន” ) សៀវភៅពិសិដ្ឋ vedas នៃព្រហ្មញ្ញសាសនា សៀវភៅពិសិដ្ឋសាស្ត្រានៃពុទ្ធសាសនា សៀវភៅពិសិដ្ឋនៃសាសនាស៊ីគ សៀវភៅពិសិដ្ឋ Torah នៃសាសនាសាសន៍យូដា ។ល។ និង ។ល។

នៅឆ្នាំ ១៩៦១ លោក ន័រ៍ម៉ាន់ រ៉ក់វែល Norman Rockwell ១៨៩៤-១៩៧៨ វិចិត្រករជាតិអាមេរិកបានប្រមូលផ្តុំបំណែកតូចៗនៃអំបែងកែវដែលមានពណ៌ផ្សេងៗមកបិទផ្គុំគ្នាជាគំនូររូបភាព Mosaic (អានថា “ម៉ូហ្សេអិក” ) ក្រោមចំណងជើងថា Golden Rule ឬ “សុភាវធម៌ឧត្តម” ។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៥ លោកស្រី ណាន់ស៊ី រ៉េហ្គិន Nancy Reagan ភរិយារបស់លោកប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំងទី ៤០ នាឆ្នាំ ១៩៨១ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៨៩ បានបរិច្ចាគរូបម៉ូហ្សេអិកនេះក្នុងនាមសហរដ្ឋអាមេរិក ជូនអង្គការសហប្រជាជាតិជាអំណោយក្នុងខួបទី ៤០ នៃអសប ។ រូបនេះបានត្រូវគេព្យួរនៅលើជញ្ជាំងនៃទីស្នាក់ការអសបនៅទីក្រុងនូវយ៉ករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ។

ដោយហេតុថាខ្មែរច្រេីនតែគ្មានទំនោរទៅរកវិស័យសាសនា ខ្ញុំក៏សរសេរផ្សាយអត្ថបទមួយនៅក្រោមចំណងជើងថា “បណ្តុះភាពជាអ្នកដឹកនាំ” ចុះថ្ងៃទី ២៣ តុលា ២០១៩ ដូចមាននៅក្នុងគេហទំព័រ “គំនិតខ្មែរ” ស្រាប់ ។ ខ្ញុំបានដកស្រង់លក្ខណសម្បត្តិរបស់ខ្មែរបីចំណុចក្នុងចំនួនជាង ២០ ដែលលោក ប៊ុណ្ណចន្ទ ម៉ុល អតីតអ្នកទោសនយោបាយខ្មែរក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំងបានសរសេរក្នុងសៀវភៅ “ចរិតខ្មែរ” ថាជាលក្ខណៈគួរបោះបង់ចោលគឺលក្ខណៈ “អាត្មាអញ” លក្ខណៈ “គំនិតសងសឹកសួពូជ” លក្ខណៈ “គំនិតផ្ចាញ់ផ្ចាល” ។

ខ្ញុំបានជូនគោលការណ៍ប្រាំពីរចំណុចដែលលោក ស្ទុីវិន វ៉ិនជួរ៉ា Steven Ventura នៃមជ្ឈមណ្ឌលភាពជាអ្នកដឹកនាំនិងហ្វឹកហ្វឺនបានចងក្រងជាពាក្យស្លោកសរសេរកាត់ជាភាសាអង់គ្លេសថា R-E-S-P-E-C-T ។ ខ្ញុំគិតថាគោលការណ៍ទាំងនោះបូករួមនឹងគំនិតផ្សេងៗនៅក្នុងអត្ថបទនៅថ្ងៃនេះអាចយកជាសុភាវធម៌ឧត្តមមួយជួយខ្មែរម្នាក់ៗឲ្យរកឯកភាពជាមួយខ្លួនឯងបាន ។ បើខ្មែរម្នាក់ៗដែលប្រឆំាងនឹងជនផ្តាច់ការអាច “គិតអំពីការកែប្រែផ្លាស់ប្តូរខ្លួនឯង” ដូចលោក ឡេវ តូលស្តយ បាននិយាយនោះ “គំនរឥដ្ឋ” របស់លោក អេម៉ឺរ៍សុន ដែលគាត់បានថា “ធ្លាក់រាយលើដី” នឹងប្រហែលក្លាយទៅជាពន្លឺសម្រាប់បំភ្លឺឲ្យខ្មែរមើលឃើញនូវសារៈប្រយោជន៍នៃពាក្យទូន្មានរបស់បុព្វបុរសខ្មែរឲ្យយកឈើវៀចធ្វើកង់ ឈើត្រង់ធ្វើកាំ ឈើសាំញុំាធ្វើអុសដុត ។ ខ្ញុំជឿថាយើងអាចធ្វើកើត ! Yes, we can ។

ខ្ញុំសូមបញ្ចប់អត្ថបទនៅថ្ងៃនេះដោយជូនសម្រង់ពាក្យពេចន៍ដ៏មានខ្លឹមសារមួយរបស់លោក រ៉ូប៊ឺត កេណ្ណឺឌី នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៦ មុននឹងលោកបានត្រូវគេធ្វើឃាត ៖ “មានមនុស្សតិចណាស់ដែលហ៊ានប្រឈមការមិនពេញចិត្តពីមិត្តភ័ក្ត ពីការស្តីបន្ទោសរបស់សហការី និងពីកំហឹងរបស់សង្គម ។ សុភាវធម៌ក្លាហានគឺជារបស់ដែលកម្រជាងសេចក្តីក្លាហានក្នុងចម្បាំងឬភាពវៃឆ្លាតទៅទៀត ។ វាជាគុណភាពសំខាន់សម្រាប់អ្នកដែលព្យាយាមកែប្រែពិភពលោកមួយដែលក្រាញននៀលមិនចង់ទទួលការកែប្រែ” ។

អំពីអ្នកនិពន្ធ៖ លោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វារ ពាងម៉េត អតីតយុទ្ធជនកងទ័ពជាតិរំដោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ (ឆ្នាំ ១៩៨០-១៩៨៩) បានបង្រៀនវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយចំនួន ១៣ ឆ្នាំ នៅសកលវិទ្យាល័យកោះ Guam ( ឆ្នាំ ១៩៩១-២០០៤) ។ លោកបានចូលនិវត្តន៍ក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះលោករស់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ។ លោកអ្នកអាចចូលមើលគេហទំព័រ Website របស់លោកឈ្មោះ “គំនិតខ្មែរ“ តាមអាសយដ្ឋាន www.kumnitkhmer.com ហេីយអាចទាក់ទងនឹងលោកបានតាមរយៈសារអេឡេត្រូណិច (e-mail) peangmeth@gmail.com ។